"Τα όρια της Γλώσσας μου, ορίζουν τα όρια του κόσμου μου"

... έλεγε ο Αυστριακός φιλόσοφος Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν.


Δεν αγάπησα τίποτα περισσότερο από τον τόπο μου όσο τη γλώσσα.

Κελάρυζε γάργαρη στο στόμα μου σαν φιλημένος λόγος. Με μάγευε.

Θώπευα τις λέξεις, τις συλλαβές, τους φθόγγους και τα γράμματα και ήταν σαν να μου επέστρεφαν το χάδι μυστικό κι αιώνιο.

Ώρες ώρες νόμιζα ότι η γλώσσα μου ήμουν εγώ.

Και πράγματι, ανάλογα με την διάθεσή μου και την στιγμή, την μιλούσα φορές γιορτινή κι επίσημη, άλλοτε πάλι απλή και καθημερινή, σπουδαγμένη ή άμεση…

Την έντυνα με τα φορέματα του λόγου και τα στολίδια τα πρεπούμενα.

Τις Δοτικές τις λόγιες, τις είχα σαν ωραία δαντελένια εσάρπα που δεν την βάζουμε όλες τις ώρες. Της ντοπιολαλιάς μου τα ζεστά λεξούδια, σαν μητρικό μποξά αρωματισμένο από Πασχαλινό μαγείρεμα. Τα σημεία στίξης, οδοδείκτες πάντα, σαν αρραβώνα φορεμένο στον δεξιό παράμεσο. Αιτιατικές, κλητικές κι επιφωνήματα, συντάξεις κατά το νοούμενο, αντικείμενα και κατηγορούμενα, κάθε ανάγκη του λόγου, ήταν για μένα θησαυροί ανεκτίμητοι. Άλλοτε συναγμένοι από το μπαούλο της γιαγιάς και της μάνας μου κι άλλοτε από των χρόνων τα διαβάσματα και τη δίψα.

Έτσι είναι η γλώσσα μου. Αρχαία όσο ο τόπος μου και δροσερή όσο το αυριανό πρωινό φως. Ποτέ ακραία, ποτέ ασυλλόγιστη, ποτέ άναρθρη…

Έχει μυριάδες τρόπους για να εκφράσει το ένα και την συμπυκνωμένη ακρίβεια για να περιγράψει το όλο. Είναι αιώνες τώρα ελληνική και μία κι ας έτρεξε αίμα σε διαμάχες δασκαλίστικες κι ας την φτωχαίνει ο δημόσιος λόγος ο έρημος, ο ξηρός και ο πένης.

Κι έτσι καθώς την χαίρομαι και της αφήνομαι συλλογιέμαι:

Πόσο να φταίμε εμείς οι δάσκαλοι που τα παιδιά μας δεν την αγαπούν;

Που οι λέξεις τους μετριούνται πια στα δάχτυλα και είναι τόσο πρόχειρες και λίγες;

Που η δεξαμενή από όπου αντλούνται τα νοήματα και οι έννοιες είναι ρηχή;

Και κάποιο δήθεν λόγιοι βάζουν φκιασίδια παρδαλά σε αποστεωμένο λόγο;

Μην φανταστείτε ότι με όλα αυτά θέλω να πω ότι η γλώσσα μας χάνεται ή θα χαθεί…

Δεν το φοβάμαι.

Όμως δεν είναι κρίμα αυτή η σπουδαία λαλιά που εξέθρεψε τους ποιητές και τους σοφούς, που δάνεισε στην επιστήμη όρους, που έχει τόση δύναμη που περιέγραψε το Θεό και την Αλήθεια... δεν είναι κρίμα να κοιμάται αφίλητη και μοναχή σε άδειο στρώμα;

Εμείς οι δάσκαλοι που είμαστε, υποτίθεται, οι υπηρέτες της…
Οι ποιητές που είναι οι εραστές της…
Οι άρχοντες, οι ιερείς, οι λόγιοι…
Οι άνθρωποι του πνεύματος μα και του καθημερινού χειρωνακτικού μόχθου
Ας την αγαπήσουμε ξανά και ας το κάνουμε αυτό δημόσια.

Ας την διαδώσουμε μιλώντας την ζεστή, πλούσια κι όμορφη.
Ας την χαρούμε, διαβάζοντάς την στα έργα της λογοτεχνίας μας.
Ας την διδάξουμε πλαταίνοντας τα όρια της επικοινωνίας και του κόσμου μας.

Αυτό λέω είναι πολιτισμός… μα και αυτό νομίζω είναι πατριωτισμός στην ουσία, το βάθος και η έννοια αυτού του λόγου. Ένας πατριωτισμός με οικουμενικό εύρος, όσο και η γλώσσα μας.

Μέσα σ' αυτές μου τις σκέψεις, δεν κρύβω το καμάρι μου για την γλώσσα που διδάχτηκε και μιλά ένας μαθητής μας στο Ανοιχτό Σχολείο Μεταναστών Πειραιά…

Ο Σοχίλ.

«Ακούστε τον»*…

Είναι ένας καλός μαθητής… είναι μετανάστης από το Πακιστάν και μιλάμε την ίδια γλώσσα πια… Μιλάμε την ελληνική γλώσσα. Έχουμε και οι δυο πατρίδα μας τον Κόσμο.

Καλή χρονιά σε όλους και από μένα .... από εμένα τον ξένο ...

Αλλά αν ήμουνα ξένος , δεν θα προσπαθούσα να μάθω την γλώσσα σας Έλληνες ...
θα προσπαθούσα να την ξεχάσω ... Προσπαθεί κάποιος μόνο για αυτά που αγαπάει ... Αν ήμουν ξένος δεν θα σεβόμουνα τον πολιτισμό σας ...
Δεν θα μου νοικιάζατε το σπίτι σας ... Ούτε θα με παίρνατε στην δουλειά σας ... Και αυτό γιατί ποτέ σε κανέναν ξένο δεν πρέπει να εμπιστεύεσαι τόσο σημαντικά πράγματα , όπως είναι η δουλειά και το σπίτι σου ... Επίσης δεν πρέπει ποτέ κανείς να παίρνει χρήματα από έναν ξένο ... Αυτό μου έλεγε η μητέρα μου όταν ήμουνα μικρός ... φαντάζομαι και η δική σας ...

Αλλά εγώ δεν είμαι ξένος, και έτσι έχω μάθει να πληρώνω για όλα ... Φως , νερό , τηλέφωνο , δικηγόρους, γιατρούς, ΙΚΑ ... Συγνώμη που σας τα λέω όλα αυτά , αλλά προσπαθώ και εγώ να καταλάβω πότε είμαι ξένος και πότε δεν είμαι ... Ξέρω πολλούς Έλληνες που δεν ξέρουν να γράφουν ... Επίσης ξέρω πολλούς Έλληνες που δεν σέβονται τον πολιτισμό τους ... Την ίδια τους την πατρίδα ... Αυτοί είναι ξένοι; Και γιατί ζουν εδώ;

Πάλι μπερδεύτηκα ... ΑΝ ΗΜΟΥΝ ΞΕΝΟΣ ΔΕΝ ΘΑ ΕΙΧΑ ΜΝΗΜΗ!
Αλλά εγώ θυμάμαι τα πάντα ...

Δεν ξέχασα ποτέ τις κρύες νύχτες έξω από το τμήμα αλλοδαπών ... το χαμόγελο των δασκάλων μου .... την καλημέρα του γείτονα ...
Ούτε θα ξεχάσω ποτέ εκείνον τον μετανάστη που πούλαγε ομπρέλες στην Ομόνοια , και όταν άρχισε να βρέχει , άνοιξε μια και την έδωσε στον ζητιάνο που καθότανε στην γωνία ...

Γιατί αν αυτός ήτανε ξένος, τότε όλες οι ομπρέλες θα ήτανε κλειστές και κανένας ζητιάνος δεν θα γύρναγε σπίτι του ευτυχισμένος ...

Αν εγώ ήμουνα ξένος τότε λυπάμαι αλλά ούτε εσύ θα ήσουνα άνθρωπος ... Θα ήσουνα μια πόρτα κλειστή ... Και κανένας από όλους εμάς δεν θα ήταν εδώ σήμερα ... Γιατί πολύ απλά...

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΞΕΝΟΣ ΟΣΟ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΚΟΜΑ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ...

ΣΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ!


*Το κείμενο διάβασε ο Σοχίλ στην κοπή της πίτας του Ανοιχτού Σχολείου Μεταναστών Πειραιά.

Ανοιχτό Σχολείο Μεταναστών Πειραιά… μια εμπειρία ζωής.

.

Μιλάω στά δέντρα περσικά

Ἐγώ εἶμαι ξένος.

Μιλάω στά δέντρα περσικά.

Τά δέντρα μοῦ ἀποκρίνονται.

Μέσα σ' αὐτήν τή συγγένεια

δέν εἶμαι ξένος

Φερεϋντούν Φαριάντ

Φορούσαν και οι δύο μαύρα κοστούμια.

Ο ένας με έντονο πορτοκαλί πουκάμισο κι ο άλλος με μαύρο ριγέ.

Μελαχρινά πρόσωπα, μεγάλα μάτια, ευγενικό βλέμμα.

Ντυμένοι και οι δύο στην πένα… ο Σοχίλ και ο Ικμπάλ.

Ούτε κόκκος σκόνης δεν είχε ακουμπήσει πάνω τους.

Είχαν φορέσει τα καλά τους γιατί ήταν ημέρα γιορτής, Η γιορτή για το τέλος της Σχολικής Χρονιάς 2008-2009, του Σχολείου Μεταναστών Πειραιά.

Είχαν φορέσει τα καλά τους για να συναντηθούν με τον Ελληνικό Πολιτισμό, με όχημα την γλώσσα και την ποίηση.

Όλοι είχαμε φορέσει τα καλά μας. Οι μετανάστες-μαθητές του Σχολείου, οι δάσκαλοι, οι φίλοι… όλοι.

Στην πόρτα υποδεχόταν τον κόσμο, σπεύδοντας να δώσει σε όλους το πρόγραμμα της γιορτής, ένας Ινδός μαθητής. Στο πρωτόκολλο η Βάσω και κατόπιν εγώ. Στην υποδοχή η Κάτια και ο Γιώργος… γενικών καθηκόντων η Μαλάμω, τελετάρχες, πανέμορφοι και ζεστοί, με δυο γαλάζια χάρτινα καράβια στα χέρια να μας ταξιδεύουν, η Θοδώρα και ο Γιάννης.

Το μουσικό χαλί διακόπτεται για ν’ ακουστεί το καλωσόρισμα σε εννέα γλώσσες…

Αμέσως μετά η Θεοδώρα καλεί τον ποιητή Φαριάντ Φερεϋντούν να μας μιλήσει. Τον προσκαλεί μιλώντας στη γλώσσα του, περσικά, εκείνος της απαντά ελληνικά.

Η στιγμή είναι φορτισμένη… Οι στίχοι του ποιητή επιβεβαιώνονται…

«Δεν είμαι ξένος.»

Αρχίζουμε όπως όλες οι σχολικές γιορτές, με προσευχή. Το «Πάτερ υμών» από τον Ικμπάλ και η «Αλ Φατέχα» από τον Σοχίλ. Ο κόσμος χειροκροτά.

Ποιες είναι αυτές οι δασκάλες που κατάφεραν έναν Μουσουλμάνο να διαβάσει μια Χριστιανική προσευχή; Και με ποιο τρόπο έγινε αυτό;

Η Μαρία και η Μαρώ… θα άξιζε να τις γνωρίσετε… γλυκές και ζεστές, γεμάτες αγωνία για το αν θα κάνουν σωστά τη δουλειά τους. Η μέθοδος «πειθούς» που εφαρμόζουν είναι η αποδοχή, ο σεβασμός και η αγάπη. Απλή μέθοδος.

Ξαφνικά το προαύλιο πλημμυρίζει από λόγος καθαρό και σταράτο.

«Σκέψεις ενός ξενιτεμένου για τη μετανάστευση.»

Δυο είναι οι ξενιτεμένοι που μιλούν αλλά τους εκφράζουν όλους.

«Πρέπει κάποτε να καταλάβομε πως η ανθρώπινη ζωή χάνει την αξία της, πουλιέται κι αγοράζεται φτηνά, πολύ φτηνά, όταν δεν έχει ελπίδα…»

«Γιατί τελικά μετανάστες είμαστε όλοι, και η χαμένη πατρίδα που ψάχνουμε, είναι η καρδιά μας που αφήσαμε πίσω…»

Η συγκίνηση από τα λόγια τους, η αλήθεια που περιέχουν, γεμίζουν τα μάτια μας δάκρυα που δεν στεγνώσαν ως το τέλος…

Μπρεχτ και Ρίτσος για την συνέχεια από τους μαθητές του Φώτη… Ποιος είναι ο Φώτης που διδάσκει ποίηση; Αυτός ο αποκοτιά…ρης τύπος που είχε την έμπνευση της ίδρυσης του Σχολείου. Έτσι απλά το σκέφτηκε και η σκέψη έγινε πράξη.

Ο Χρήστος επέλεξε ελληνικά παραδοσιακά στιχάκια για τους μαθητές του. Είναι ο πιο έμπειρος από όλους μας στην διδασκαλία της ξένης γλώσσας και είναι αυτός που μας επιμορφώνει τακτικά… να είναι καλά.

Ένα κινέζικο παραμύθι στα ελληνικά από την Τσιν Ιη, μαθήτρια της Κάτιας και ένα παραδοσιακό τραγούδι από το Πακιστάν από τον Μουναβάρ, μαθητή του Σέργιου.

Ω, μην τα νομίζετε απλά πράγματα… Το να διδάξεις σε ανθρώπους, που η γλώσσα τους και η γραφή τους δεν είναι συλλαβικές, την έννοια του σχηματισμού των συλλαβών με γράμματα… είναι άθλος.

Ο Στράτος, η Μαριτίνα, η Ιωάννα, η Τζένη, ο Γιάννης, η Θεοδώρα… συνεργάστηκαν…

Οι μαθητές τους βροντοφώναξαν «δεν είμαι ξένος».

Διάβασαν Ρίτσο και Φερεϋντούν, παραδοσιακά στιχάκια, κείμενα που έγραψαν μόνοι τους…

Οι μαθητές της Ελένης αφηγήθηκαν ιστορίες από τον τόπο τους…

Η Βίβιαν και η Ρόζα παρουσίασαν με τους μαθητές τους-σε διασκευή-το θεατρικό έργο «Ένας στους δέκα» του Λαέρτη Βασιλείου…

Εκεί στην Παλιά Κοκκινιά με τις Προσφυγικές μνήμες, δεν μπορέσαμε να μην ταυτιστούμε με τους νεκρούς των συνόρων, με την γενιά χωρίς ελπίδα…

Έτσι, μ’ αυτή τη φόρτιση του πόνου και της απώλειας, πιαστήκαμε σε κύκλο, με τους μαθητές της Μαρίας…

Οι πακιστανοί και οι Ινδοί μαθητές τη Μαρίας… οι δάσκαλοι κι οι καλεσμένοι… σ’ έναν μακρύ χορό της ξενιτιάς…

«Γιάννη μου το μαντήλι σου…», χορέψαμε, κι η ξενιτιά έπαιρνε άλλο νόημα, γινόταν πατρίδα.

Γινόταν πατρίδα για να στεγάσει το τρελό κέφι, το χορό, το κρασί, τους ατελείωτους μεζέδες…

Έλληνες χόρευαν σε τρελούς πακιστανικούς ρυθμούς από τους «Μπατ και Ματού» και Πακιστανοί χόρευαν ζεϊμπέκικο από τους «Χωρίς Πρόβα»…

Και μη νομίζετε πως δεν είχαμε και «Ενδεικτικά» όπως κάθε σωστή μαθητική γιορτή… Είχαμε.

Ο Αχιλλέας, που όλο το χειμώνα έχει την ευθύνη της Γραμματείας του Σχολείου, έδωσε την χαρά του να έχουν, όλοι όσοι φοίτησαν κανονικά, «ένα χαρτί στα χέρια τους» με «σφραγίδα και υπογραφή»…

…

Τελείωνε η βραδιά, τελείωνε η χρονιά…

Μαζεύαμε καρέκλες… φεύγαμε…

Ποιος ξέρει αν θ’ ανταμώναμε του χρόνου. Πού θα μας είχε σπρώξει τον καθένα ο άνεμος της ζωής…

Μου ήρθαν στο νου άλλοι μαθητικοί αποχαιρετισμοί, δάκρυσα…

Είχα την ανάγκη ενός φίλου να τα μοιραστώ όλα αυτά.

Να πω με πάθος: Ήθελα να ήσουν εδώ. Ήθελα να το δεις, να το ζήσεις… Να δεις τους Κινέζους να διαβάζουν Ελληνική Ποίηση, τους Πακιστανούς να χορεύουν Ηπειρώτικά, τους Έλληνες να αγκαλιάζονται με όλους…

Είχαμε γίνει όλοι μια φυλή, η Ανθρώπινη…

Μια χώρα… ο Κόσμος.

Είχαμε γνωρίσει ο ένας τον άλλο.

Είχαμε γίνει ένα… με όχημα τον πολιτισμό, την γλώσσα, την μουσική και την ποίηση.

Κανείς δεν ήταν ξένος εκείνο το βράδυ.

Μιλώ στα δέντρα ελληνικά

Τα δέντρα μου αποκρίνονται

Δεν είμαι ξένος

Ελένη Λ.

.